अस्पताल भन्नेबित्तिकै हाम्रो मनमा दुईवटा फरक अनुभूति एकैसाथ जाग्छन्—एउटा आशाको र अर्को चिन्ताको। यहाँ मानिस पीडा लिएर आउँछ, तर निको हुने आशा पनि यहीँ बोकेर फर्किन्छ। अस्पताल केवल उपचार गर्ने ठाउँ मात्र होइन, हजारौँ मानिसका आँसु, प्रार्थना, प्रतीक्षा, खुसी र पीडाका कथाहरू जन्मिने एउटा जीवन्त संसार पनि हो। २०८३ साल असार १ गते मैले पनि यस्तै एउटा संसारलाई निकै नजिकबाट देख्ने अवसर पाएँ। त्यो दिन म कुनै बिरामीको रूपमा होइन, आफ्नी बहिनीको अभिभावक तथा बिरामी कुरुवाको रूपमा अस्पताल पुगेको थिएँ। बहिनी सुत्केरी हुने समय नजिकिएको थियो। मनमा उत्सुकता थियो, चिन्ता थियो, आशा थियो र भगवानसँग एउटा मात्र प्रार्थना थियो—आमा र बच्चा दुवै स्वस्थ रहून्।
बिहानैदेखि अस्पतालको चहलपहल सुरु भइसकेको थियो। ओपीडी अगाडि लामो लाइन थियो। कतै एम्बुलेन्स आइरहेका थिए, कतै आफन्तहरूले स्ट्रेचर धकेलिरहेका थिए। कसैले औषधि खोजिरहेका थिए भने कसैले रिपोर्ट लिन दौडिरहेका थिए। अस्पताल साँच्चै एउटा छुट्टै संसार रहेछ, जहाँ हरेक अनुहारले फरक कथा बोकेको हुन्छ। बहिनीलाई भर्ना गरियो। चिकित्सकहरूले परीक्षण गरे र सामान्य प्रसूति हुने सम्भावना रहेको बताए। त्यो खबरले केही राहत त मिल्यो, तर प्रसूति सम्पन्न नभएसम्म मन ढुक्क हुने अवस्था थिएन। अस्पतालमा कुरुवाको जिम्मेवारी भनेको बिरामीभन्दा कम कठिन हुँदैन भन्ने कुरा त्यस दिन मैले महसुस गरेँ। औषधि ल्याउने, परीक्षण गराउने, कागजात मिलाउने, चिकित्सकसँग समन्वय गर्ने, परिवारलाई जानकारी दिने—सबै जिम्मेवारी मेरो काँधमा थियो।
दिन बित्दै गयो। अस्पतालको क्यान्टिनमा चिया पिउने फुर्सद पनि मिलेन। कहिले प्रसूति कक्षतिर हेर्थें, कहिले घडीतिर। समय निकै ढिलो बितिरहेको जस्तो लाग्थ्यो। साँझ पर्दै जाँदा अस्पतालको वातावरण फेरिँदै गयो। दिनको भीड केही कम भए पनि चिन्तित अनुहारहरूको संख्या भने घटेको थिएन। रात गहिरिँदै गयो। अस्पतालका गल्लीहरू शान्त देखिन्थे, तर प्रसूति कक्षभित्र जीवनका नयाँ कथाहरू लेखिँदै थिए। प्रत्येक पटक ढोका खुल्दा मन झस्किन्थ्यो। कतै कुनै शुभ समाचार आउला भन्ने आशाले आँखा त्यहीँ अडिन्थे।
राति करिब ११ बजेतिर अचानक एक स्वास्थ्यकर्मी मुस्कुराउँदै बाहिर आइन् र भनिन्, “बधाई छ, छोरा जन्मिएको छ।” त्यो एउटा वाक्यले दिनभरको थकान, चिन्ता र बेचैनी सबै हरायो। मनभरि खुसीको लहर दौडियो। केही क्षणअघि तनावले भरिएको वातावरण एकाएक हाँसो र बधाईले भरियो। बहिनी सुरक्षित थिइन्, भान्जा स्वस्थ थियो। त्योभन्दा ठूलो खुसी हाम्रो परिवारका लागि अरू केही हुन सक्दैनथ्यो।
केहीबेरपछि पहिलोपटक मैले नवजात शिशुको अनुहार देख्ने अवसर पाएँ। उसको सानो अनुहार, बन्द आँखा र नाजुक हातहरू हेर्दा जीवन साँच्चै कति अद्भुत रहेछ भन्ने अनुभूति भयो। त्यो क्षण शब्दले बयान गर्न सकिने खालको थिएन। त्यो अनुभूति केवल हृदयले महसुस गर्न सकिन्थ्यो।
तर खुसीसँगै केही यथार्थ पनि देखिए। अस्पतालमा रातिको समयमा स्वच्छ खानेपानी सहज रूपमा उपलब्ध थिएन। गर्मीका कारण पानीको आवश्यकता धेरै थियो, तर पानी खोज्न निकै कठिन भयो। बच्चा जन्मिएपछि आवश्यक पर्ने कपडा, डायपर र अन्य सामग्रीका लागि राति नै बजार धाउनुपर्ने अवस्था पनि देखियो। यदि अस्पतालभित्रै उचित मूल्यमा यस्ता सामग्री उपलब्ध हुने व्यवस्था हुन्थ्यो भने धेरै परिवारलाई सहज हुने थियो।
अर्कोतर्फ, केही स्वास्थ्यकर्मीहरूको सेवाभाव प्रशंसनीय थियो। उनीहरूले थकानका बाबजुद बिरामीप्रति देखाएको संवेदनशीलता र जिम्मेवारीले सम्मान जगायो। तर केही ठाउँमा व्यवस्थापन कमजोर देखियो। कुरुवाका लागि आराम गर्ने स्थानको अभाव, पार्किङ व्यवस्थापनका समस्या र आधारभूत सुविधामा कमीले सुधारको आवश्यकता स्पष्ट देखायो।
अस्पतालमा बिताएको त्यो एक रातले मलाई एउटा महत्त्वपूर्ण सत्य सिकायो—बिरामी मात्र उपचारका लागि अस्पताल आउँदैन; कुरुवा पनि मानसिक रूपमा त्यत्तिकै संघर्ष गरिरहेको हुन्छ। बिरामीको पीडा शरीरमा हुन्छ भने कुरुवाको पीडा मनमा हुन्छ। बिरामीको औषधि हुन्छ, तर कुरुवाको औषधि भने शुभ समाचारको प्रतीक्षा मात्र हुन्छ।
त्यो रात मैले जीवनको अर्को पाटो पनि देखेँ। एउटै भवनभित्र कतै नयाँ जीवन जन्मिरहेको थियो भने कतै कसैले आफ्ना प्रियजनलाई बचाइदिन भगवानसँग प्रार्थना गरिरहेको थियो। कतै खुसीका आँसु थिए, कतै पीडाका आँसु। अस्पताल वास्तवमै जीवन र मृत्यु, आशा र निराशा, हाँसो र रुवाइको संगम रहेछ।
आज पनि असार १ गतेको त्यो रात सम्झँदा मन भावुक हुन्छ। भान्जाको पहिलो झलक, बहिनीको मुस्कान, परिवारको खुसी र अस्पतालमा बिताएका ती प्रत्येक क्षण आज पनि ताजै छन्। त्यो रातले मलाई नयाँ जीवनको स्वागत गर्न मात्र सिकाएन, मानवता, धैर्यता, जिम्मेवारी र स्वास्थ्य सेवाको महत्त्व पनि बुझायो।
मेरो विश्वास छ—यदि अस्पतालहरूमा उपचारसँगै व्यवस्थापन, सरसफाइ, खानेपानी, कुरुवाको सुविधा र सेवामैत्री वातावरणमा अझ ध्यान दिइयो भने बिरामी र उनका परिवारको पीडा धेरै हदसम्म कम गर्न सकिन्छ। किनकि अस्पताल केवल रोग निको पार्ने ठाउँ होइन, आशा बचाइराख्ने ठाउँ पनि हो।
अन्ततः, एक बिरामी कुरुवाको आँखाबाट हेर्दा अस्पतालले मलाई जीवनको सबैभन्दा ठूलो पाठ सिकायो—नयाँ जीवनको पहिलो रुवाइ संसारकै सबैभन्दा सुन्दर संगीत हो, र स्वस्थ आमा तथा स्वस्थ शिशुको मुस्कानभन्दा ठूलो सफलता कुनै पनि अस्पतालका लागि हुन सक्दैन।