विचार/ब्लग

गरीबलाई के को दशैँ, के को तिहार

५ महिना अगाडि

नेपाली समाजमा दशैँ र तिहारलाई जीवनको सबैभन्दा ठूलो पर्वका रूपमा मानिन्छ। कोही घर फर्केर आमा–बुबासँग टिका थाप्छन्, कोही भाइबहिनीलाई माया र आशिर्वाद दिन्छन्। घर–घरमा दीप प्रज्वलित हुन्छन्, खुशीको माहोल छाउँछ। तर यथार्थका अर्को पाटो छ—सबैका घरमा दशैँ–तिहार एउटै उत्साह लिएर आएको हुँदैन। गरिबको घरमा दशैँ भनेको ऋण तिर्ने चिन्ता हो, तिहार भनेको भोलिको चुल्हो कसरी […]

विचार/ब्लग

आगामि निर्बाचनमा जनता सक्षम हुन जरुरी छ

५ महिना अगाडि

नेपालको राजनीति आज त्यस्तो मोडमा पुगेको छ, जहाँ जनता निराशाभन्दा पनि आक्रोशित हुँदै गएका छन्। विगतका दशकमा भएका हरेक चुनावले जनतामा नयाँ आशा जगाएको थियो—तर हरेकपटक त्यो आशा निराशामा परिणत भयो। चुनाव आउँदा नेताहरू गाउँगाउँ पुग्छन्, मिठा वाचा गर्छन्, भविष्यका रंगिन तस्वीर कोर्छन्। तर चुनाव जितेपछि, जनताको जीवन सुधार्ने भन्दा पनि आफ्ना कार्यकर्ताको भुँडी भर्ने, […]

विचार/ब्लग

आगामी चुनावमा: बाजुराका अगाडि तीन विकल्प

५ महिना अगाडि

विभिन्न निराशा, गुनासा र वितृष्णाका बीच सामान्य ढंगले चलिरहेकाे नेपाली राजनीति जेन-जी विद्राेह पश्चात नयाँ माेडमा र प्रश्नकाे कठघरामा उभिएकाे छ । प्रतिनिधि सभाकाे विघटन र अन्तरिम सरकारकाे निर्माण पश्चात फागुन २१ मा प्रतिनिधि सभाकाे नयाँ निर्वाचन गर्ने तयारी भईरहेकाे छ । याे सङ्गै नेपाली राजनीतिमा समीक्षा, समालाेचना र सुधारकाे आवश्यकता बाेध गरिएकाे छ । […]

सुचना प्रबिधी

मनसुनी वायु कमजोर बन्दै, स्थानीय वायुको आंशिक प्रभाव, यी ३ प्रदेशमा भारी वर्षाको सम्भावना

५ महिना अगाडि

हाल मनसुनी वायुको प्रभाव केही कमजोर रहेको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ । स्थानीय वायुको आंशिक प्रभाव भने कायमै रहेको छ। आज दिउँसो देशभर साधरणतया बदली रहने छ। कोशी, मधेस, बागमती र गण्डकी प्रदेशका केही स्थानहरूमा, लुम्बिनी प्रदेश लगायत बाँकी पहाडी भूभागका थोरै स्थानहरूमा तथा बाँकी तराई भूभागका एक–दुई स्थानमा मध्यम वर्षाको सम्भावना रहेको छ। […]

विचार/ब्लग

नेपालमा भ्रष्टाचार र सुशासनको चुनौती

५ महिना अगाडि

नेपाल प्राकृतिक सम्पदा, संस्कृति र मानव संसाधनका दृष्टिले धनी मुलुक हो। यहाँ हिमाल, पहाड, तराईको विविध भूगोल, जलस्रोत र उर्वर भूमि मात्र नभई असंख्य अवसरहरू पनि छन्। तर यी अवसरहरूलाई सदुपयोग गरेर देशलाई समृद्ध बनाउन नसक्नु विडम्बना हो। यसको मूल कारण भनेको भ्रष्टाचार र सुशासनको अभाव हो। आज नेपालमा जरा गाडेर बसेको समस्या भनेको भ्रष्टाचार […]

विचार/ब्लग

जेन जेड प्रदर्शन : यस्तो बनोस् अबको ‘नेपाल’

५ महिना अगाडि

नेपाल फेरि एउटा परिवर्तनको ऐतिहासिक मोडमा उभिएको छ । दशकौं लामो राजनीतिक संक्रमण, जनताको राज्यप्रति असफल आशा र भ्रष्टाचारले थकित जनतामा विशेषगरी नयाँ पुस्ता-जेन जेड (Gen Z) उठेर आएको छ । सोसल मिडियामा प्रतिबन्ध, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामा हस्तक्षेप, र नातावाद–भ्रष्टाचारको श्रृङ्खलाबद्ध गुनासोले यो पुस्ता सडकमा निस्कियो । ‘जेन जेड आन्दोलन’ले मुलुकभर राजनीतिक चेतना र जनदबाबको नयाँ […]

विचार/ब्लग

“भ्रष्टाचार अन्त्यको सुरुवात – अब जराबाट”

५ महिना अगाडि

नेपालले आफ्नो राजनीतिक इतिहासमा थुप्रै पटक व्यवस्था परिवर्तन भोगेको छ। एकातिर सामन्तवादी शासन, अर्कोतिर विभिन्न दलहरूको बहुदलीय अभ्यास, यी सबै अनुभव गरिसक्दा पनि जनताले खोजेको वास्तविक लोकतन्त्र, सुशासन, दिगो विकास, न्याय र सुरक्षाको प्रत्याभूति अझैसम्म पाउन सकेका छैनन्। शासकहरूको अनुहार फेरियो, संविधान फेरियो, शासन प्रणाली फेरियो, तर जनजीवनमा अपेक्षित सुधार आउन सकेन। विगतका चुनावहरूमा राजनीतिक […]

विचार/ब्लग

सोह्रश्राद्ध अर्थात् पितृपक्ष : पूर्वजप्रति श्रद्धा र कृतज्ञताको पर्व

६ महिना अगाडि

प्रत्येक वर्ष आश्विन कृष्ण प्रतिपदादेखि सुरु हुने सोह्र श्राद्ध अर्थात् पितृ पक्ष आजदेखि विधिवत् आरम्भ हुदैछ । यस तिथि देखि आश्विन शुक्ल प्रतिपदासम्मका सोह्रवटा तिथिमा दिवङ्गत पितृलाई सम्मानका साथ तर्पण, सिदादान र पिण्डदान गरिने भएकाले यसलाई सोह्रश्राद्ध भनिएको हो । यो समयलाई अपर, प्रेत पक्ष आदि नामले पनि बुझिन्छ । यो पक्षमा श्राद्ध नगर्दा अक्षम्य […]

विचार/ब्लग

सोह्र श्राद्ध : पूर्वजप्रतिको श्रद्धा र संस्कृतिको निरन्तरता

६ महिना अगाडि

सोह्र श्राद्ध वा पितृ पक्ष हिन्दू धर्म संस्कृतिमा एक अत्यन्तै महत्वपूर्ण संस्कार हो । यसलाई केवल धार्मिक परम्परा मात्र नभई आस्था, श्रद्धा र कर्तव्यबोधसँग जोडिएको जीवनशैलीका रूपमा पनि बुझिन्छ । प्रत्येक वर्ष आश्विन कृष्ण प्रतिपदादेखि सुरु हुने सोह्र श्राद्ध अर्थात् पितृ पक्ष आजदेखि सुरु भएको छ । यो संस्कारमा दिवंगत पितृहरूको सम्झनामा श्राद्ध, तर्पण, दान […]

विचार/ब्लग

सामाजिक सञ्जाल मनोरञ्जनको माध्यम मात्र होईन

६ महिना अगाडि

नेपालमा पछिल्ला केही वर्षयता अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथि विविध बहानामा बारम्बार हस्तक्षेप हुँदै आएको छ। राष्ट्रियताको नाममा, सामाजिक सद्भावको रक्षा गर्ने बहानामा, वा झूटा सूचना नियन्त्रण गर्ने नाउँमा सरकारले विभिन्न चरणमा सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्ध गर्ने वा नियन्त्रण गर्ने निर्णयहरू गर्दै आएको छ। यो घटनाक्रम यत्तिको सामान्य छैन, जसलाई केवल इन्टरनेट सेवा अवरुद्ध गरियो भनेर टार्न सकिन्छ। यसको […]

फिचर

सामाजिक सञ्जाल बन्दको प्रभाव: पत्रकारिता र मिडियामा चुनौती र अवसर

६ महिना अगाडि

सञ्चार माध्यम मानव सभ्यताको आधारभूत स्तम्भ हो । गुफाभित्रको चित्र र प्रारम्भिक संकेतबाट सुरु भएको सूचना आदान प्रदानको यात्रा आज डिजिटल युगमा फेसबुक, ट्विटर, युट्युब, टिकटक, इन्स्टाग्राम जस्ता सामाजिक सञ्जालसम्म आइपुगेको छ । यस अवस्थामा मिडिया र सामाजिक सञ्जालको सम्बन्ध अलग्गिन असम्भव छ । परम्परागत पत्रकारिता, अर्थतन्त्र, राजनीति, संस्कृति र दैनिक जीवन नै इन्टरनेट र […]

शिक्षा

लाजमर्दो प्रधानाध्यापक भत्ता र खुला प्रतिस्पर्धा

६ महिना अगाडि

नेपालको सामुदायिक विद्यालय राष्ट्रको शिक्षा प्रणालीको मेरुदण्ड हो। यस विद्यालयले समाजका धनी–गरिब, शहर–गाउँ, पहाड–तराई सबै वर्ग–समुदायका बालबालिकालाई समान अवसर दिने प्रयत्न गर्दै आएको छ। तर यस्तो विद्यालयको नेतृत्व गर्ने प्रधानाध्यापकलाई राज्यले कस्तो मूल्याङ्कन गरेको छ भन्ने प्रश्नले अहिले शिक्षा क्षेत्रमा नैतिक संकट खडा गरिदिएको छ। प्रधानाध्यापक विद्यालयको मुटु हुन्। शिक्षक व्यवस्थापन, विद्यार्थी अनुशासन, प्रशासनिक काम, […]

फिचर

कुशको महिमा र पितृदेवो भवः

६ महिना अगाडि

वैदिक सनातन परम्परा हजारौँ वर्ष पुरानो सभ्यता हो। यसमा जीवनलाई शुद्ध, पवित्र र धर्मानुकूल बनाउन विविध साधन, प्रतीक र संस्कारहरू अवलम्बन गरिएका छन्। त्यसमध्ये कुश (दर्भ) एउटा अद्भुत देन हो, जसलाई देवता, ऋषि र पितृहरूको आसनका रूपमा लिइन्छ। कुशको उत्पत्ति र धार्मिक महत्व श्रीमद्भागवत पुराणमा वर्णन छ– हिरण्याक्ष नामक दैत्यले पृथ्वीलाई पातालमा डुबाएको बेला भगवान […]

समाज

‘कुपोषण घटाउने कुनै योजना भएन’

६ महिना अगाडि

हाम्रो समाजमा कुपोषण निकै व्यापक रूपमा रहेको छ । छोराभन्दा छोरीमा बढी कुपोषण छ । छोरा जन्मेमा स्याहारसुसार र स्तनपानमा ध्यान दिइन्छ । तर छोरी भएमा कम हेरचाह हुने गरेका कारणले समाजमा छोराभन्दा छोरीमा बढी कुपोषण छ । कुपोषणको मुख्य कारण गरिबी हो । छाक टार्न धौ–धौ भएका बेला पोषिलो खानेकुरा धेरै टाढाको कुरा हो […]

शिक्षा

बाजुराका सामुदायीक विद्यालयको शैक्षिक गुणस्तर खस्किनुमा दोषी को ?

६ महिना अगाडि

असार ११ गते छोरीको नागरिकता बनाउन जिल्ला सदरमुकाम मार्तडीमा छोरी र म गएका थियौ । नागरिकता बनाउने क्रममा सम्पुर्ण प्रक्रिया पुरा गरेर नागरिकतामा हस्ताक्षर गराउन प्रमुख जिल्ला अधिकारीको कार्यकक्षमा पुग्दा प्रमखु जिल्ला अधिकारीले छोरीलाई सोधेको प्रश्न । नानी कहाँ पढछौ ? काठमाडौं कति कक्षामा पढछौं ? १२ कक्षा के बिषय पढछौ ? बिज्ञान यता किन […]

बाजुरा बिशेष

बाजुरा जिल्लामा अबस्थित धिम गाउँको खौँ: वर्षाका देवता बानादेवको कथा

६ महिना अगाडि

बजुराको उचाइमा, हिमाली गोरेटोको बीचमा एउटा सानो गाउँ छ—धिम। यहाँको आकाश जहिले पनि बादल र घना कुहिरोको खेलले सजिन्छ। भदौको महिना सुरु भइसकेको छ। खेतबारी हरियालीले झन् उज्यालो देखिन्छ—कोदो र मकै अझै कलिला छन्, चिनो र कागुनोले पहेँलो र हरियो रंगको मिलन गरेको छ। सिमी, भटमास र मुला फक्रँदैछन्, र गाईभौंसी झरिसकेका छन्। गाउँलेहरू हर्षित […]

कला /साहित्य

यो दुनियाँ

६ महिना अगाडि

यो दुनियाँ एउटा विशाल रंगमञ्च हो, जहाँ हामी सबै कलाकार हौँ। कसैले यहाँ मुख्य भूमिका पाएको छ, कसैले पृष्ठभूमिमा उभिएर पनि आफ्नो अस्तित्व प्रमाणित गरिरहेको छ। जीवनको पर्दा खुल्दा हामी हाँस्दै प्रवेश गर्छौँ, अनि कहिले थाहा नपाई पर्दा बन्द हुन्छ। यो दुनियाँमा समय पानीजस्तो बगिरहन्छ। हिजो मात्र सानो बच्चा थियौँ, आज जिम्मेवारीको भारी बोकेका छौँ। […]

कला /साहित्य

ओल्के पर्व

६ महिना अगाडि

बाजे बज्यैका कथा, आमाको गीत, बुबाको संघर्ष र केटाकेटीको हाँसो मिसिने पुस्तादेखि पुस्तामा बगिरहेको सम्झनाको लहरो गाउँ समाजलाई एउटै धागोमा सिँउरिदिने, एकतामा बाँधिदिने टिका र प्रसाद ढोकामा राखी धानका बाला हेरेर भविष्यको मापन गर्ने अतिथि संस्कारलाई भर्ने स्मृतिमा उज्यालो छर्ने आशामा हरियाली भर्ने पर्व हो ओल्के । एकैसाथ जोड्छ यसले, धार्मिक आस्था, सामुदायिक सहकार्य, माया […]

विचार/ब्लग

नेपालको धार्मिक पर्यटन : अवसर, चुनौती र सम्भावना

६ महिना अगाडि

नेपाल, प्राकृतिक सौन्दर्य, सांस्कृतिक विविधता र धार्मिक सम्पदाको अद्भुत मेल भएको हिमाली राष्ट्र, प्राचीन कालदेखि नै विश्वभरका तीर्थयात्री र आध्यात्मिक साधकहरूको गन्तव्य रहिआएको छ। यहाँको हरेक पहाड, नदी, ताल, वनजंगल, डाँडा–पहाड, गुफा र स्रोत–निर्झरमा कुनै न कुनै धार्मिक कथा, किंवदन्ती र विश्वास जोडिएका छन्। हिन्दू मात्र नभई बौद्ध, जैन, सिक लगायतका विभिन्न धर्मका अनुयायीहरूका लागि […]

विचार/ब्लग

नेपालका मुल संकटहरु – सबैको मूल जड नै नैतिकताको अभाव

६ महिना अगाडि

नैतिकता भन्नाले सच्चा कुरा बोल्नु, राम्रो व्यवहार गर्नु, गलत काम नगर्नु, अरूको सम्मान गर्नु, इमानदार हुनु र आफ्नो कर्तव्य पुरा गर्नु नै नैतिकता हो। यो कुनै किताबमा मात्र लेखिएको कुरा होइन, हाम्रो जीवनको हरेक पाटोमा लागू हुने व्यवहार हो। हामी कुन कुरालाई राम्रो र कुन कुरालाई नराम्रो मान्छौं भन्ने कुरा पनि नैतिकताको आधारमा तय हुन्छ। […]

विचार/ब्लग

अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस २०२५ : समावेशी विकासका लागि युवाको नेतृत्व

६ महिना अगाडि

हरेक वर्षको अगस्ट १२ तारिखमा मनाइने अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस (International Youth Day) ले विश्वभरका युवाहरूको अधिकार, योगदान र सम्भावनालाई उजागर गर्ने अवसर प्रदान गर्छ। “Local Youth Actions for the SDGs and Beyond.” अर्थात् “दिगो विकास र सुनौलो भविष्यको सार, स्थानीय युवाको सहभागिता समृधीको आधार’’ भन्ने मूल नारासहित यस वर्षको अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवसले सबै पृष्ठभूमिका युवाहरू—विशेषगरी महिला, अपाङ्गता […]